خرید اینترنتی کتاب و نوشت افزار

چرا کتاب در قطع های متفاوت چاپ می شود؟!

چرا کتاب در قطع های متفاوت چاپ می شود؟!

چرا کتاب  در قطع های متفاوت چاپ می شود؟!

به اندازه طول و عرض کتاب، سایز یا قطع کتاب می‌گویند. هدف از به وجود آمدن قطع‌های مختلف و شناخت و رواج آن در بین عموم، استفاده آسان‌تر یا متناسب با نوع کاربرد کتاب بوده است.

در سال‌های آغازین پیدایش صنعت چاپ، قطع ( سایز ) مرسوم کتاب‌های چاپی مانند نسخه‌های خطی، قطع سلطانی بوده است. اما با گذشت زمان، ناشران دریافتند که استفاده از اندازه‌های متفاوت کتاب، در حمل و نقل و روند مطالعه، امری مؤثر و مهم است.

آلدوس مانوتیوس، چاپگر و عالم ایتالیایی، اولین کسی بود که به ارزش و اهمیت قطع کتاب در میزان استفاده از آن پی برد. او برای انتشار آثار کلاسیک یونانی و لاتین در قطع وزیری که جایگزین قطع سلطانی کرده بود، چاپ‌خانه‌ای را در ونیز دایر کرد. اندازه ابداعی او برای کتاب، باعث شد که علاوه بر آسان‌تر شدن حمل و نقل آن، هزینه‌های چاپ نیز کاهش یابد.

 

 






 

امروزه قطع کتاب، تعداد دفعات تا شدن کاغذ در چاپ‌خانه‌ها را نشان می‌دهد که سبب تشکیل ورق‌های کتاب می‌شود. برای نمونه، در قطع رحلی: کاغذ دو ورقی دارای چهار صفحه، در قطع وزیری: کاغذ چهار ورقی دارای هشت صفحه و قطع رقعی: کاغذ هشت ورقی دارای شانزده صفحه می‌باشد.

در میان انواع قطع‌های کتاب، وزیری از معروف‌ترین و رایج‌ترین قطع‌ها در میان مخاطبان می‌باشد. پس از آن، می‌توان رقعی و جیبی را از پر استفاده‌ترین قطع‌ها نام برد. از طرفی دیگر، در چاپ‌خانه‌ها معمولاً برای کتاب‌های هنری و نفیس از قطع رحلی و برای کتاب‌های کودکان از قطع خشتی استفاده می‌شود.

در ذیل انواع قطع‌ کتاب‌ها و اندازه استاندارد آن‌ها را برای شما علاقه‌مندان قرار داده‌ایم:

 






 

برای آشنایی بیشتر با قطع‌های مرسوم و رایج، دانستن این اطلاعات برای شما نویسندگان، می‌تواند مفید و کاربردی باشد.

بازوبندی: ۲×۳ سانتی‌متر، غالباً برای کتاب‌های دعا یا سوره‌ها و آیات قرآنی در ابعاد بسیار کوچک تهیه می‌شد و با نخ یا چرم به بازویشان می‌بستند.

بغدادی: اندازهٔ دقیق این قطع مشخص نیست، اما رشیدالدین فضل الله می‌گوید در وقف‌نامه ربع رشیدی چنین برمی‌آید که ابعادی بزرگ‌تر از نسخه‌های مرسوم داشته‌است.

بغلی: این قطع دارای طول و عرض تقریبی ۷×۵ سانتی‌متر، معادل قطع جیبی بزرگ در زمان حاضر است،

بیاض یا بیاضی: از سمت طول آن باز و بسته می‌شده و شیرازه‌بندی آن از طرف عرض ورق‌ها بوده که در میان نسخه‌ نویسان و کتاب‌ سازان به بیاض معروف بوده است. بیاض‌ بیشتر در کتب ادعیه و زیارت دیده می‌شود.

جانمازی: با ابعاد ۷×۱۲ سانتی‌متر، معمولاً برای قرآن و کتاب‌های دعا به‌کار می‌رفته‌ است.

حمایلی: قطعی به طول و عرض ۱۲×۶ سانتی‌متر بوده‌ است. نسخه‌هایی را که در این قطع چاپ می‌کردند، به‌صورت حمایل روی لباس زیرین می‌آویختند.

خشتی:از قدیمی‌ترین قطع‌های نسخه‌ خطی است به طول و عرض یکسان و برابر و به‌ شکل مربع، که در سده‌های نخست تمدن اسلامی بسیار رواج داشته است.

رحلی: دارای ابعاد حدودی ۲۵×۳۵ سانتی‌متر که به انواع کوچک، متوسط، و بزرگ تقسیم می‌شود. این قطع را به این دلیل رحلی می‌گویند که هنگام خواندن کتاب دارای قطع رحلی، آن را بر روی چهارپایه چوبی یعنی رحل قرار می‌دادند.

سلطانی یا تیموری: اغلب نسخه‌های نفیسی که برای شاهان و شاهزادگان در دوره تیموریان چاپ می‌شد را در این قطع می‌ساختند. نمونه مشهور آن شاهنامه بایسنقری موجود درکاخ گلستان تهران است که ابعاد تقریبی آن همین اندازه است. این قطع در اواخر عصر مغولان و اوایل سلطنت تیموریان برای کتاب‌های خطی در ایران رواج یافت. به همین دلیل آن را قطع تیموری نیز می‌گویند. طول و عرض تقریبی آن ۴۰×۳۰ سانتی‌متر است.

طومار: اتصال ورق‌های کتاب به‌گونه‌ای که به‌شکل لوله دربیاید. معمولاً در تهیه طومارها از کاغذهایی با عرض کم استفاده می‌شده، هرچند که طول آنها بسیار متغیر بوده‌ است. برای نگهداری طومار، اغلب محفظه‌ای به همان شکل می‌ساختند.



کتاب قطع کتاب خرید کتاب جلد کتاب



مطالب مرتبط

روز شعر و ادب فارسی
جلد کتاب هویتی خاص برای آن
جشن های ایران باستان

پربازدید ها