خرید اینترنتی کتاب و نوشت افزار

تاثیر فقر بر رشد مغز کودکان

شواهد روزافزونی وجود دارد که نشان می‌دهد بزرگ‌شدن کودکان در فقر می‌تواند رشد فیزیکی مغز آن‌ها را کاهش دهد. حال مطالعه‌ای عظیم در آمریکا به‌دنبال مشخص‌کردن رابطۀ علت و معلولی در این مورد بوده و راه‌های نوینی را برای کمک به فقیرترین کودکان ارائه می‌دهد. فقیرترین کودکانی که خارج شدنشان از زیر خط فقر می‌تواند مساوی دستیابی‌شان به ظرفیت‌های ذهنی بیشتر و دستیابی به توانایی‌های گسترده‌تر باشد.

آزمایشگاه دکتر کیمبرلی نوبل در دانشگاه کلمبیا در نیویورک با رنگ های روشن، نقاشی‌های حیوانات انسان‌نما، و کف‌پوش‌های رنگارنگ پازلی که شکل وسایل دریانوردی رویشان نقش بسته، شبیه همۀ مهدکودک‌هایی است که پیش از این دیده‌اید، البته با این تفاوت که گروهی از دانشمندان علوم اعصاب‌شناختی از پشت آینه‌ای دوطرفه بچه‌های این مهدکودک را زیر نظر دارند.

آزمایشگاه «عصب‌شناسی، تجربیاتِ نونهالی و رشد» مرکز پژوهش‌های پیشروانه دربارۀ تأثیر فقر بر مغز بچه‌هاست. نوبل، خانم چهل‌ساله‌ای از حومۀ فیلادلفیا، با ترکیبی از اشتیاق و محدودیت‌های بالینی از کاری می‌گوید که آنجا مشغولش هستند. او از معدود دانشمندان علوم اعصاب و متخصصین اطفالی است که شواهدی روزافزاون دربارۀ تأثیر منفی فقر بر رشد مغز کودک ارائه داده است. او حالا در حال برنامه‌ریزی مطالعه‌ای سراسری است که می‌تواند رابطه‌ای علت و معلولی میان فقر و رشد مغز برقرار کند و شاید به این ترتیب مسیری را برای کمک به فقیرترین کودکانمان بگشاید.

این را می‌توان نتیجۀ نهایی سال‌ها تلاش نوبل دانست. او یکی از کسانی بود که از اوایل دهۀ اول قرن بیست‌و‌یکم به شکل‌گیری این حوزه کمک کرد. نوبل وقتی دانشجوی دکتری بود با همراهی مارتا فرح، دانشمند علوم اعصاب شناخته‌شده، به کاوش این مشاهده پرداخت که بچه‌های فقیر عملکرد آکادمیک نامناسب‌تری نسبت به همکلاسی‌های مرفّه‌ترشان دارند. آن‌ها به‌دنبال بررسی بنیان‌های عصب‌شناختی این رابطه بودند، به‌دنبال تعقیب همبستگی‌ها میان جایگاه اجتماعی-اقتصادی و عملکرد آکادمیک برای مشخص‌کردن بخش‌هایی از مغز که به این موضوعات مربوط است.

نوبل می‌گوید: «دانشمندان علوم اجتماعی دهه‌‌ها نابرابری‌های اقتصادی-اجتماعی را با معیارهایی عمومی، مثل آی.کیو و نرخ دانش‌آموختگی از دبیرستان، تحلیل کرده‌اند. اما مغز بخش دانش‌آموختگی از دبیرستان را ندارد».

قبل از کار آن‌ها دانشمندان هیچ‌گاه فعالیت‌های شناختی خاص (مانند شناخت چهره، شناخت عکس، آزمون واژگان) که بچه‌های فقیر عملکرد نامناسب‌تری در آن‌ها دارند را بررسی نکرده بودند و به این ترتیب به سمت مشخص کردن تفاوت ساختار و رشد مغز آن‌ها نیز نرفته بودند. در سال ۲۰۰۵ نوبل و فرح در کنار فرنک نورمن، همکارشان از دانشگاه پنسیلوانیا، ۶۰ کودک را از مهدکودک‌های عمومی فیلادلفیا جمع کردند (۳۰ کودک از طبقۀ متوسط و ۳۰ کودکی که روی خط فقر یا اندکی بالاتر از آن بودند) و مجموعه‌ای از فعالیت‌های شناختی را پیش روی آن‌ها گذاشتند، فعالیت‌هایی که هر کدام مربوط به حوزۀ خاصی از مغز بود.

یکی از کارکردهای این آزمون‌ها اندازه‌گیری رشد زبانی و عملکرد اجرایی بود، مجموعه‌ای از فرآیندهای ذهنی که به حافظۀ فعال، استدلال و خودمهاری مربوط‌اند. نتایج این آزمون مشخص کرد که عملکرد کودکان فقیر در هر دو حوزه در مقایسه با همکلاسی‌های طبقۀ متوسط آن‌ها در طیف نسبتاً بدتر تا به‌شدت بدتر قرار دارد.

این نتایج، که نوبل و فرح در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۵ نتایجش را به چاپ رساندند، آغازگر چیزی بود که آن‌ها «نمای عصب‌شناختی» از رابطۀ جایگاه اقتصادی-اجتماعی و رشد مغز می‌نامند. فرح، نوبل و دیگر دانشمندان به‌سرعت سراغ استفاده از تصویربرداری شدید مغناطیسی (ام.آر.آی) رفتند تا مغز کودکان را از طیف‌های مختلف اقتصادی-اجتماعی بررسی کنند.

نتایج اعجاب‌آور بود. در یکی از این مطالعات فرح با بررسی ۲۳۸ ام.آر.آی به این نتیجه رسید که بچه‌های برآمده از خانواده‌های فقیرتر و کمتر تحصیل‌کرده معمولاً قشر پیش پیشانی نازک‌تری (قسمتی از مغز که به‌شدت با کارکرد اجرایی مرتبط است) نسبت‌به بچه‌های داراتر دارند. این موضوع را می‌توان مبیّن دلیل دستاوردهای تحصیلی ضعیف‌تر و حتی آی.کیوی پایین‌تر دانست.

در سال ۲۰۱۵ نوبل به همراه همکاران دیگرش، بزرگ‌ترین مطالعه‌اش را تا به امروز انجام داد. پژوهشگران با استفاده از ام.آر.آی، ۱۰۹۹ کودک و نوجوان را مورد بررسی قرار دادند و به این نتیجه رسیدند که مغز آن‌هایی که از درآمد خانوادگی بیشتر و والدین تحصیل‌کرده‌تر برخوردارند، ناحیه‌های سطحی بزرگ‌تری نسبت به هم‌سن و سالان فقیرتر و با شرایط خانوادگی نامناسب‌تر دارد. در این میان بیشترین همبستگی در قسمت‌هایی مشاهده می‌شد که به عملکرد زبانی و اجرایی مربوط بود.

نکتۀ دیگر اینکه داده‌های برآمده از این مطالعات نشان می‌داد که تأثیر افزایش درآمد خانواده روی مغز فقیرترین بچه‌ها بسیار بیشتر از تأثیر افزایشی مشابه روی مغز ثروتمندترین کودکان است. همین‌طور داده‌های نوبل نشانگر آن بود که وقتی خانواده‌ای از سطح پایه‌ای مشخصی از درآمد، پایین‌تر بیاید، رشد مغز با شتاب فزاینده‌ای کاهش خواهد یافت. ناحیۀ سطحی مغزی کودکانی که خانواده‌شان کمتر از ۲۵ هزار دلار درآمد دارد، ۶ درصد کمتر از کودکانی است که از خانواده‌هایی با درآمد بیش از ۱۵۰ هزار دلار یا بیشتر می‌آیند.

چند ماه بعد مطالعۀ عظیم دیگری انجام شد که ست پولاک، روانشناس کودک از دانشگاه ویسکانسین-مدیسون، یکی از نویسنده‌های آن بود. این مطالعه از وجود رابطه‌ای محکم میان درآمد خانوار و حجم مادۀ خاکستری در لوب پیشانی، لوب گیجگاهی، و هیپوکمپوس خبر می‌داد.


کودکان زیر خط فقر فدرال (۲۴ هزار و ۲۵۰ دلار برای یک خانوادۀ چهار نفری در سال ۲۰۱۵) ۸ تا ۱۰ درصد مادۀ خاکستری کمتری در ناحیه‌های پراهمیت داشتند. و حتی بچه‌هایی که خانواده‌هایشان کمی بالاتر از خط فقر بودند (درآمدهای یک و نیم برابر خط فقر فدرال) ۳ تا ۴ درصد مادۀ خاکستری کمتری از استاندارد رشد داشتند. بسیاری از والدین فقیر در مطالعۀ پولاک تحصیلات عالیه داشتند، که نشان می‌داد «تأخیر رشدی» که فرزندانشان دچارش شده‌اند نتیجۀ مستقیم فقر بوده است.

تأویلات سیاستی این مطالعات بسیار وسیع است. اگر این داده‌ها صحیح باشند، تنها خارج کردن درآمد یک خانواده از خط فقر می‌تواند برای نزدیک‌کردن کودکان به استانداردهای رشد کافی باشد. و در حالی که هنوز نمی‌دانیم این تفاوت‌های مغزی تا بزرگسالی ادامه می‌یابد یا خیر، این پژوهش، در کنار پژوهشی دیگر در گذشته که نشان می‌داد افرادی که در فقر بزرگ شده‌اند در نهایت نسبت به هم‌دوره‌ای‌های مرفه‌ترشان از نظر مالی عملکرد بدتری داشته و از مشکلات جسمی بیشتری رنج می‌برند، مشخص می‌کند که ممکن است این آثار تا پایان عمر باقی بماند.


نوبل در مقاله‌ای در ماه مارس برای ساینتیفیک امریکن می‌نویسد «اگرچه که شاید درآمد تنها عامل تعیین‌کننده در مسیر رشد کودک نباشد، شاید ساده‌ترین راه برای تغییر شرایط از منظر سیاست‌گذاری باشد، سیاست‌هایی که می‌تواند با پرداخت مستقیم به طبقات پایینی به بهبود سلامت و رشد مغز کودکان کمک کند.»

منبع : ترجمان



رشد کودکان روانشناسی کودک کارکرد مغز کودک



مطالب مرتبط

عشق و نفرت قدرت مشابه دارند
مغز خود را برای آینده بهتر آماده کنید
بازنمایی از رویاهایی که به کابوس مبدل شد





نظرات کابران باهوک ریویو