خرید اینترنتی کتاب و نوشت افزار

پل ورسک، شاهکار مهندسی ایران

در شمال کشور، میان پیچ و خم های کوه و جنگل، شاهکاری معمارانه و مهندسی شده وجود دارد که امروزه پس از گذشت بیش از هشتاد سال از عمر آن، همچنان پابرجاست و تحسین هرکسی را بر می انگیزد: پل وِرِسک!

معمارانه از این جهت که علاوه بر محاسبات حیرت انگیز مهندسی و تحلیل سازه، زیبایی قابل توجهی نیز دارد. پلی که می توانست بسیار ساده و با احداث چند تونل، شکلی ابتدایی داشته باشد، اما این گونه بنا نشد و همۀ این خلاقیت ها و دانش بالا سبب شد تبدیل به بنایی جاودانه شود.

پل ورسک شاهکار مهندسی ایران به حساب می آید و شهرتی جهانی دارد. این پل کنار روستای ورسک از توابع سوادکوه مازندران قرار دارد و وینستون چرچیل در زمان جنگ جهانی دوم، به آن لقب پل پیروزی داد.

نام این پل از روستای ورسک گرفته شده که در آن زمان بیست خانوار در آنجا سکونت داشتند. این روستا به دلیل درختچه های ورسی که در آن منطقه روییده بود، به این نام معروف شد.

پل ورسک که راه آهن سراسری تهران-شمال را به هم متصل می کند، در ارتفاع ۱۱۰ متری از انتهای دره با دهانه ۶۶ متری و با وسایلی ابتدایی در سال 1312 به دستور رضاشاه ساخته شد. طی قراردادی که شرکت دانمارکی کامپساکس با ایران امضا کرد، قرار شد ساخت آن ظرف شش ماه تمام شود. پس از آن مهندسان خارجی برای تهیه عکس های هوایی به ایران آمدند و تشخیص دادند راه آهن باید از روستای عباس آباد عبور کند و و قطار پس از گذشتن از روستای ورسک باید با طی مسافت ده کیلومتر و ششصد متر صعود، از کوهستان عبور و به سمت تونل گدوک حرکت می‌کرد که حرکت در چنین شیب تندی برای قطار ناممکن بود. بنابراین نتیجه گرفتند پل را به شکل سه پله در دامنۀ کوه بنا کنند که این کار، به نام سه خط طلا معروف شد. دره ورسک هم از دیگر چالش های پروژه بود که مهندسان برای حل آن پلی با دهانۀ بزرگ برگزیدند. شیب زیاد مسیر راه آهن به سمت ایستگاه گرگان، طراحان را وادار کرد، راه آهن را به گونه‌ای احداث کنند که قطار آرام آرام از سرازیری کوه بالا برود تا در هنگام بازگشت، بتواند با کنترل سرعت، آهسته تر این شیب را پشت سر بگذارد.

بر اساس گزارش های آن زمان و آرشیو شرکت سازنده، نام مهندس اطریشیِ پل، لادیسلاوس فون رابسویچ است که خود در مصاحبه ای در آن زمان گفته بود: «زمانی که پل را ساختم، همۀ مهندسان با حیرت به آن نگاه می کردند و اجرای آن را یکی از فتوحات علم مهندسی می شمردند». او مدیر پروژۀ ساخت پل بوده که به همراه خانواده اش در درۀ ورسک اقامت داشتند. همچنین یکی دیگر از مهندسان این پروژۀ بزرگ، مهندس والتر اینگر بوده ‌است که در جریان پروژه فوت می‌کند. پیکر او را به زادگاهش منتقل نمی‌کنند و هم اینک در آرامگاه ورسک با سنگ چینی ای که توسط اهالی روستا ساخته شد، آرمیده است.

این پل در آن سال ها با ابزارآلات ساده ای مثل دینامیت و دریل برقی و ملات سیمان و شن و آجر ساخته و در آن بدون به کار گرفتن آرماتور از روش غیرمسلح بهره گرفته شد. یکی از شگفتی های این پل، عدم به کار گیری هیچ گونه سازۀ فلزی در ساخت آن است. برای ساخت آن، ابتدا دو پایۀ بتنی در دو سمت کوه مستقر و به هم متصل گردید و سپس دال قوسی روی آن اجرا و در انتها نمای آجری روی پل اجرا شد. دهانۀ قوسی آن شصت و شش متر و طول کلی آن هشتاد و شش متر است. برای احداث پروژه، به مسائل مالی نیز دقت کردند و از مصالح مقرون به صرفه کار گرفته شد. همچنین برای جلوگیری از طغیان رودخانه مهندسان تصمیم به احداث تونلی در زیر پل گرفتند. به دستور رضاشاه، که در زمان افتتاح پل، در محل حضور داشت، مهندس اطریشی و خانواده اش زیر پل قرار گرفتند تا در صورت تخریب، اولین نفر خود او کشته شود.

هنگام جنگ جهانی دوم با این احتمال که ممکن است روس ها از روی آن عبور کنند، تمام دهانه ها مین گذاری شد، اما این پل هیچ گاه منفجر نشد و مقاوم سر جای خود باقی ماند. در سال نود و پنج، با توجه به هشتاد ساله شدن پل و اعلام نگرانی نسبت به سازۀ آن، سنسورهای سنجش مقاومت روی آن نصب شد و نشان داد همچنان خطری این سازۀ با عظمت تاریخی را تهدید نمی کند. اکنون قطار تهران ساری، روزانه دوبار از روی این پل عبور می کند و سازه همچنان با صلابت پابرجاست. بنایی که به عنوان تنها پل جهان در کتاب رکوردهای گینس ثبت شده است.



پل ورسک پل سازی بنای ماندگار شاهکار مهندسی سوادکوه



مطالب مرتبط

پایان کلاه مخملی سینما
هر وقت کارم داشتی تلفن کن
هشتمین عجایب دنیا





نظرات کابران باهوک ریویو

پربازدید ها