خرید اینترنتی کتاب و نوشت افزار

نخستین تمدن گمشده بشریت

شاید فکر کنید نخستین تمدن بشر تمدن بین النهرین بوده است؛ اما باید بدانید کهن ترین تمدن دنیا تمدن جیرفت در استان کرمان است.

هنگامی که صد و بیست سال پیش باستان شناسان، تمدن بین النهرین را کشف و اعلام کردند که نخستین تمدن دنیا در آنجا شکل گرفته، پس از چندی پیدایش موهندارو در سه هزار کیلومتری بین النهرین، کمی باعث سردرگمی آن ها شد. اما زمانی که تمدن جیرفت از دل خاک بیرون آمد، باستان شناسان دریافتند نخستین تمدن دنیا در آنجا شکل گرفته است. تمدنی که در زیرِ زمین مدفون شده بود و در سال 1379 در جیرفت کشف شد.

جیرفت شهری در جنوب استان کرمان است. کاوش ها نشان داد این تمدن در سال های دور بر اثر سیل از بین رفته و نکته جالب کشف آن پس از سال ها و باز هم در اثر سیلی در منطقه که ناشی از شسته شدن خاک و بیرون آمدن بقایای این تمدن بود. تا پیش از کشف تمدن جیرفت تصور می شد تمدن بین النهرین نخستین تمدن بشریت باشد که مربوط به هشت هزار سال پیش است؛ اما کاوش های باستان شناسی نشان می دهد قدمت تمدن جیرفت به ده هزار سال پیش بازمی گردد. پس می توان گفت قدیمی ترین تمدن دنیا در شهر جیرفت و در کنار هلیل رود شکل گرفته است. در حفاری ها یک زیگورات به قدمت پنج هزار سال، آثار سنگی بسیار و همچنین کتیبه‌های آجری به خطوطی ناشناخته در محوطه باستانی جیرفت به طول ۴۰۰ کیلومتر شناسایی شد و به نظر می‌رسد مرکز یک تمدن بزرگ و با شکوه بوده است.

وبر اساس همین کاوش ها مشخص شد مردم این منطقه به زبان پارسی صحبت می کردند و به مرکبات اورنگ و نارنگ بادرنگ می گفتند که بعدها به شوش رفت و جای گ با ج عوض شد و مثلا اورنگ به اورنج تغییر یافت که به زبان های اروپایی نیز نفوذ کرد و  سپس در زمان ورود پرتغالی ها به جنوب ایران،  نام پرتقال گرفت. آن ها با ریاضیات تا حدودی آشنا و عدد پی و دوازده را با اهمیت نجومی شناخته بودند که با نشانه هایی که در ظروف حفاری شده، به دست آمد، می توان به صحت و سقم این قضایا پی برد.

حکاکی هایی از خطوط گل رس بر روی ظرف ها وجود دارد که نشان می دهد مردمان این منطقه مخترع زبان و خط بوده اند و نه سومریان! خطی که به گفته محققان قدیمی تر از خط میخی است. حدود۴۵۰۰ سال پیش، پس از سیل بزرگی در شهر جیرفت، بسیاری از مردمان این منطقه و شهر به شمال خوزستان و شوش مهاجرت کردند، زیرا از نظر آب و هوایی و کشاورزی مناسب تر بوده  همین طور در ادامه بعضی از آن ها به اروپا رفتند که آثار زبانی خود را در آنجا نیز به یادگار گذاشتند. آثاری که از این منطقه باستانی به دست آمده، بیش تر شامل ظروف سفالی، سنگی و مفرغی بوده که بر روی آن ها حکاکی هایی با ظرافت خاص و تصاویر انسان، بز، مار، نخل، گوسفند و عقرب وجود دارد.

بیش از 250 مهر در این منطقه کشف شده که ارتباطش با سایر کشورهای جهان را نشان می دهد و بیانگر این است که جیرفت شاهراهی تجاری اقتصادی در دنیای کهن بوده است. تحقیقاتی که در زمستان 1383 با کمک دستگاه های الکتریکی (مقاومت کهربائی) در تپه باستانی کُنار صندل انجام شده و در نتیجه مقاومت زمین، نشان می دهد، در عمق دوازده متری زیر تپه ها، آثار و لایه هایی به مراتب قدیمی تر از لایه های فوقانی وجود دارد.

با وجود اینکه در این منطقه کاوش های اندکی صورت گرفته است، آثار حیرت انگیزی در این حفاری ها به دست آمده که می توان به  بزرگ ترین کاخ تاریخ باستان جهان با قدمتی چهار هزار و سیصد ساله در چندین طبقه در زیربنایی به وسعت نود هزار مترمربع اشاره کرد.

در این حفاری ها می توان به اهمیت و آگاهی مردمان این منطقه به خلقت خویش و حیات پس از مرگ پی برد که از هیچ تمدن دیگری تاثیر نپذیرفته است. مثلا نقش عقرب حکاکی شده بر روی ظروف به دست آمده ، را در هیچ یک از تمدن ها نمی بینیم، اما در حماسه بسیار كهن «گیل گمش» ما از نقش عقرب می‌خوانیم و آثار دیگری تایید می کنند این هنرحماسی از این منطقه به بین النهرین رفته است. کشف لوح خطی آجری در تپه کنارصندل به عرض هفت و ضخامت دو سانتی متر در این منطقه کمک زیادی به تحقیقات باستان شناسی برای شناخت این تمدن کهن کرد. «این لوح خطی كه دارای پنج سطر خط و هر سطر دارای ‪ ۱۲حرف است به منظور رمزگشایی تصویری برای خط شناسان معروف دنیا ارسال شده است».

 پس از این اکتشاف تاریخی و شگفتی همگان از پیدایش تمدن کهن جیرفت، سریالی هم برگرفته از این رویداد با نام «شهر دقیانوس» در سال نود از صدا و سیمای ایران ساخته و پخش شد. در این میان متاسفانه آثاری از این منطقه دزدیده شد که به عنوان مثال می توان به ظرف فروخته شدۀ یک دلال به موزه لوور در سال 1381 و ظرفی از جنس سنگ کلریت به قسمت بیست و دو هزار دلار که در حراج ساتبی لندن و در سال 1383 درحال فروش بود، اشاره کرد که از این معامله جلوگیری به عمل آمد.

 



باستان شناسی تمدن گمشده تمدن جیرفت








نظرات کابران باهوک ریویو

پربازدید ها