خرید اینترنتی کتاب و نوشت افزار

گرامیداشت استادالبشر

 

امروز پنجم اسفند و روز مهندس است. روزی که به پاس قدردانی از زحمات بزرگ ترین دانشمند و مهندس علم ریاضیات به نام او نهاده شده است.

یک دهانه آتشفشانی در شصت کیلومتری نیمکره جنوبی ماه و یک خرده سیاره که در سال 1979 کشف شد، به نام این دانشمند ایرانی نامگذاری شده است. همچنین یک قطعه تمبرِ یادگار او در جمهوری آذربایجان در سال 2009 میلادی منتشر شد. دانشمندی که فیلسوفان، دانشمندان، ریاضیدانان و سیاستمداران هم عصر او با حیرتی توام با تحسین او را استاد البشر می دانند و او محمدبن فخرالدین معروف به ابوجعفر خواجه نصیر الدین طوسی است.

علامه حلی شاگرد او، خواجه نصیر را یکی از ده مرد بزرگ جهان در عقل گرایی می داند. در وصف و حق او باید گفت که اگر ایران در آسمان علم، فرهنگ و تمدنش خورشیدهایی همچون فارابی، ابوریحان بیرونی، این سینا، خیام، ذکریای رازی، فردوسی، مولوی و حافظ داشته، خواجه نصیرالدین طوسی را هم باید در ردیف آنان نامید.

سده هفتم هجری از سخت ترین ایام تاریخ ایران بود. دوره ای مصادف با حمله مهاجمان بی رحم چنگیز به ایران. اما آسمان تیره ایران پس از حملۀ چنگیز را ستارگان درخشان علم و ادبِ ایران همچون خواجه نصیر به نور حکمت و دانش و اخلاق روشن کردند. او در جهرود قم زاده شد. تحصیلاتش را در طوس تمام کرد و به فراگیری علوم ریاضیات چون حساب و هندسه و جبر پرداخت. او عقل گرایی را مبنای فلسفی نگرش جهان و انسان می دانست؛ همان فلسفه و نگرشی که پس از انقلاب کبیر فرانسه مبنای اندیشه نوین در اروپا شد و به عصر روشنگری معروف گشت. اما در زمان او چنین برداشت و جهان بینی در بین دانشمندان و فلاسفه ای که هم عصر با او بودند، کمتر مورد توجه بود.

در سال هایی که خواجه نصیرالدین برای تحصیل در عراق به سر می برد، نیشابور به دست چنگیز فتح شد. این خبر دردناک خواجه نصیر را بر آن داشت تا راهی ایران شود. او هم دوره ناصرخسرو قبادیانی بود. ناصرخسرو نزد اسماعیلیان به سر می برد. آن ها با شنیدن آوازۀ هوش و خرد خواجه نصیر، سعی داشتند او را جذب کنند. خواجۀ طوس با امید به اینکه نزد اسماعیلیان از هجوم تاتار در امان می ماند، از زمان ناصرالدین محتشم که یکی از حاکمیان اسماعیلیان بود، تا زمان رکن الدین خورشاه نزد اسماعیلیان رفت و در قلعه ای به نام قهستان درگذشت. خواجه نصیر حدود بیست و شش سال در قلعه های اسماعیلیان به سر برد و در این مدت کتاب های متعددی نوشت؛ از جمله علم المثلث، تحریر اقلیدس، ماخوذات ارشمیدس، ترجمه ثمرالفلک، زیج ایلخانی، تذکره نصیریه در هیات، رساله در جبر، حساب و مقابله، اساس الاقتباس، اخلاق ناصری، معیارالاشعار در عروض، رساله در نفی و اثبات، تجرید الاعتقاد در کلام، حل مشکل اشارات در فلسفه و ده ها کتاب دیگر. پس از فتح قلعه های اسماعیلیه، خواجه نصیرالدین از غارت و به آتش کشیدن کتابخانۀ بزرگ حسن صباح در قلعۀ الموت جلوگیری کرد.

 او علاوه بر ادامۀ تحقیقات و کوشش های علمی و فلسفی خود با ظرافت و هوشیاری سیاسی در خنثی کردن سرنوشتی که مغولان برای ایران رقم زده بودند، تاثیر بسیار زیادی گذاشت.

او با حمایت از دانشمندان ایرانی عامل انتقال تمدن و دانش های پیشین ایران به آیندگان شد. به رغم آشوب ها و حوادث تلخ زمان، او حدود صد و نود کتاب و رسالۀ علمی نوشت. برجسته ترین کار او در ریاضیات در زمینۀ توابع مثلثات می باشد. او اولین کسی است که از حالت های شش گانۀ مثلث قائم الزاویه در کتاب براهین مبتکره استفاده کرد.

همچنین در علم هیات کتب و موفقیت های بسیاری دارد که مهم ترین آن ها زیج ایلخانی است که تقویم را از آن استخراج می کنند. خواجه نصیر بیش تر به عنوان ستاره شناس معروف است و رصدخانۀ وی یک موسسۀ علمی در تاریخ علم به شمار می رود که تا سیصد سال مجهزترین رصدخانۀ جهان بوده است. خواجه نصیر با احداث و تجهیز کتابخانۀ بزرگ و رصدخانۀ مراغه بالغ بر چهارصدهزار جلد کتاب با موضوع های ریاضی، فلسفه، نجوم و طب و ادبیات، آثار علمی را از نابودی نجات داد. سازمان یونسکو، سال ۲۰۰۸ را سال رصدخانه مراغه نامگذاری کرد. وسعت معلومات و نفوذ او با ابن سینا قابل قیاس است؛ جزآنکه ابن سینا پزشک بهتری بود و خواجه نصیر ریاضیدان برتر. مقبرۀ او در حرم کاظمین است.

به پاس قدردانی از خواجه نصیرالدین طوسی در سال 2013 میلادی، پایگاه جستجوگر گوگل تصویری از او در تارنمای خود گذاشت که در کشورهای عربی قابل دسترس بود و بر ایرانی بودن وی تاکید داشت که باعث واکنش هایی در کشورهای عربی شد. همچنین رصدخانۀ شاماخی در کشور آذربایجان نیز به نام اوست.



خواجه نصیر طوسی روز مهندس



مطالب مرتبط

خاص‌ترین رویداد نجومی قرن
تجربه یک روز زندگی در ایستگاه فضایی
احتمال وقوع فاجعه در کمین ما





نظرات کابران باهوک ریویو