خرید اینترنتی کتاب و نوشت افزار

پاس داریم آتش جاوید را

باز هم آخر سال و یک چهارشنبه سوری دیگر از راه رسید. جشنی باستانی از نیاکانمان که برای دفع بلا و برآورده شدن آرزوهایمان دعا می کنیم و از روی آتش می پریم. آیینی که ریشه اش به قرن ها پیش باز می گردد و یکی از رسوم اجداد کهن آریایی مان است.

 

ریشه نام چهارشنبه سوری

ایرانیان باستان در اواخر هر ماه به جشن و پایکوبی می پرداختند و جشنی به نام «جشن سوری» را در یکی از چند شب آخر سال برگزار می کردند. جالب است بدانید این جشن تا پیش از ورود اسلام به ایران، لزوما در شب چهارشنبۀ آخر سال برگزار نمی شده و در اواخر زمستان رایج بوده است. با حملۀ اعراب اما این جشن به چهارشنبۀ آخر سال موکول می شود و نام چهارشنبه سوری به خود می گیرد؛ چرا که چهارشنبه در نزد عرب ها روزی نحس است که می بایست با خوشی و جشن سپری شود تا نحسی آن دامن کسی را نگیرد.

این جشن در شب سه شنبه برگزار می شده و مردم آتشی می افروختند که تا سحر شعلۀ آن روشن می مانده است. گاه این آتش سه کپه و به نشانۀ سه گفتار زرتشت: گفتار نیک، پندار نیک و کردار نیک و گاهی هفت کپه آتش به نشانۀ «هفت امشاسپندان» برپا می شده که مردم از روی آن می پریدند. مردم با گفتن «زردی من از تو، سرخی تو از من» و خواندن «غم برو شادی بیا، محنت برو روزی بیا» خواهان آن بودند که آتش بیماری و بالا را از تن و زندگی شان بزداید و گرمی و نیروی خود را به آن ها دهد که این رسم تا کنون نیز پابرجای مانده است. برخی نیز پریدن از آتش را نمادی از گذر سیاوش از آتش می دانند که نشانۀ پاکی از بدی ها به یاد اسطوره هایمان است.

آتش از زمان های دور اهمیت خاصی برای پیشینیان داشته و پیشرفت بخش مهمی از زندگی بشر مدیون این عنصر مفید است. آتش نزد اجداد آریایی ما مظهر روشنی، پاکی، تقدس و تندرستی بوده و بیماری ها، پلیدی ها و سیاهی ها نماد اهریمن که جایگاهش در تاریکی است و به همین منظور از گذشته های دور در جشن ها آتش می افروختند.

 

واژه سور

واژۀ سور در زبان پارسی دو معنی دارد: نخست به معنای جشن و شادی و مهمانی و دوم به معنای سرخ که هردو را می توان به چهارشنبه سوری نسبت داد. برپا داشتن آتش در این روز به معنای زدودن سردی و بیماری از زندگی و تن بوده است. همچنین در تاریخ بخارا آمده است:

«چون امیر سدید منصور بن نوح به ملک نشست، هنوز سال تمام نشده بود که در شب سوری چنان که عادت قدیم است آتشی عظیم افروختند».

«نقاشی مراسم چهارشنبه سوری بر دیوارهای کاخ چهلستون به جای مانده از دوران صفویه»

جشن سوری با «جشن بهیژک» یا «پنجۀ دزدیده» هم راستا بوده که در این جشن مردم بر فراز بام هایشان آتش روشن می کردند و به عقیده شان با این کار «فروهر» را به خانه هایشان راهنمایی می کردند. در همین میان جشنی دیگر به نام «آتش افروزان» وجود داشته که چند روز قبل از سال نو با برگزاری جشن های خیابانی و آواز خواندنِ مردم برای پیشواز نوروز برپا می شده است. برخی می گویند این جشن یک هفته قبل از نوروز شروع و تا دو هفته پس از آن ادامه داشته و برخی دیگر نیز تاریخ برگزاری آن را یک روز پیش از نوروز می دانند. در این جشن مردم با تاریکی هوا آتش روشن می کردند و هدف از آن را بازگرداندن نیکی و نیرو به وجودشان برای چیرگی بر افسردگی زمستانی و زدودن بیماری و بلا می دانستند.

 

آیین های چهارشنبه سوری

قاشق زنی: در این رسم دختران و پسران جوان پارچه ای بر سر و روی خود می کشند تا شناخته نشوند و به درب خانۀ همسایگان و آشنایانشان می روند و قاشق زنی می کنند. همسایگان با شنیدن صدای قاشق بیرون می آیند و در کاسۀ آن ها شیرینی و شکلات می ریزند. شاید این رسم از این عقیده که ارواح رفتگان در رستاخیزِ آخر سال به میان زندگان بازمی گردند، نشات گرفته که به این روش ارواح به خانۀ بازماندگان سر می زنند و آن ها برای برکت به ارواح هدیه می دهند.

فالگوشی

در این شب دختران جوان نیت می کنند و با فالگوشی از عابرانی که از کوچه و خیابان می گذرند، پاسخ نیت خود را تعبیر می کنند.  

آجیل مشکل گشا

پس از پایان آتش افروزی، فامیل و اقوام دور هم جمع می شدند و دانه هایی مثل تخمه، پسته، بادام، نخود، گندم و شاهدانه که از ذخیرۀ زمستان باقی مانده بود، را روی آتش با نمک بو می دادند و می خوردند. آن ها بر این باور بودند که هرکس از این آجیل بخورد نمک گیر می شود و با افراد مهربان تر شده و خیانت نخواهد کرد. این رسوم هم اکنون نیز ادامه دارند و در این شب زنده نگه داشته می شوند.

چهارشنبه سوری، این سنت زیبا هرساله مردم را به شادمانی و کنارهم بودن تشویق می کند و چه زیباست زنده نگه داشتن این رسم نیک و کهن.

پاس دارم آتش جاوید را                            یادگار فطرت جمشید را

چند روزى مانده بودش تا به عید               آمد آتش در چنین روزى پدید

بهر او آتشگهى آراستند                             از پلیدى و سیاهى کاستند

پس ازآن هر روز در روزى چنین              جشن سورى بوده در ایران زمین

تا که آتش را پرستارى کنیم                     از اهورا طلب یارى کنیم



جشن های ایرانی چهارشنبه سوری جشن های باستانی زرتشت



مطالب مرتبط

چرا بحث دربارۀ خدا مرده است؟
هنری که از نظر کیفی به ابتذال کشیده شد
آیا مادر ترزا قدیس بود؟





نظرات کابران باهوک ریویو

پربازدید ها