خرید اینترنتی کتاب و نوشت افزار

هگمتانه؛ نخستین پایتخت ایران

در اواخر سده هشتم پیش از میلاد، مادها در ایران غربی گردهم جمع شده و پس از قوی کردن خود، با آشوریان که به آن ها حمله کرده بودند،

جنگیدند و طی جنگ هایی که حدود صد سال به طول انجامید، آن ها را شکست دادند. سپس دولتی بنا نهادند که صد و بیست سال فرمانروایی کرد و در نهایت از کورش شکست خورد. مادها بین سده نه تا هفت پیش از میلاد حکومتی یکپارچه تشکیل دادند.

پادشاهان آشور در ضمن لشکرکشی های زیاد به قلمرو سکونت مادها همواره با شمار فراوانی از شاهان محلی یا حاکمان مستقل شهرهای مختلف روبرو بودند. شاهنشاهی ماد در زمان هوخشتره به بزرگ ترین پادشاهی غرب آسیا حکومت می کرد و سراسر ایران را، چنان که در نقشۀ سرزمین ماد آشکار است، برای نخستین بار در تاریخ به زیر یک پرچم درآورد. هوخشتره بنیانگذار اولین قدرت سراسری ایران بود. پایه گذاری دولت ماد به عنوان اولین قدرت وحدت اقوام ساکن فلات ایران با مشترکات فرهنگی را بایستی به عنوان مهم ترین رویداد در تاریخ ایران به شمار آورد.

آشوری ها 500 سال در آسیا حکومت کردند. نخستین مردمانی که از اطاعات آن ها سر باز زدند، مادها بودند. اقوامی که برای آزادگی جنگیدند. نخستین اشاره به قوم ماد در کتیبه ای است که گزارش حملۀ شالمانسر سوم به سرزمین موسوم به پارسوا در کوه های کردستان ثبت شده و مربوط به سال 837 قبل از میلاد است. پس از حملۀ شدید آشوری ها به مناطق مادنشین، رهبر یکی از قبایل مادی یعنی دیاکو در مجلس یا محفل اتحادیۀ آن دوران به عنوان رهبر قبایل مادی انتخاب شده و وظیفۀ تشکیل یک دولت مرکزی به عهدۀ وی گذاشته می شود.

دیاکو با متحد کردن قبایل پراکندۀ مادی و برقراری قوانین مختلف، به عنوان اولین رهبر ماد شناخته می شود و او بود که پایتخت حکومت خود را در همدان امروز یا هگمتانه قرار داد. تمدن ماد توانست در بنای مدنیت سهم بزرگی داشته باشد. پارسی ها زبان آریایی و  الفبای 36 حرفی خود را از مردم ماد گرفتند و همین مردم ماد بودند که سبب شدند پارسی ها به جای لوح گلی، کاغذ پوستی و قلم برای نوشتن به کار برند و به استفاده از ستون های فراوان در ساختمان توجه کردند. قانون اخلاقی پارسی ها که در زمان صلح صمیمانه به کشاورزی بپردازند و در جنگ متهور و بی باک باشند و قوانین دیگر پارسی همگی ریشۀ مادی دارند.

 معماری مادی که پس از آشور تحت تاثیر معماری باشکوه اورارتو بود، با وارد کردن عوامل ایرانی پایه گذار آثار درخشان دوران هخامنشی نظیر پارسۀ تخت جمشید و شوش شد. تپۀ هگمتانه یکی بناهای دورۀ مادهاست.

همدان را پایتخت تمدن ایران نامیده اند. «تپۀ هگمتانه» وسیع ترین تپۀ باستانی ایران و در مرکز همدان واقع است. این تپۀ بیضی شکل به دورۀ پادشاهی مادها بازمی گردد و مساحت آن حدود سی هکتار است. نام هگمتانه در زبان پارسی بر وزن هنگمتان و به معنای محل تجمع است که در زبان یونانی اکباتان تلفظ می شود و در کتیبه های عیلامی به آگ ماتونو درآمده است.

 از ویژگی های شاخص این تپه و شهر باستانی، نقشۀ بسیار منظم شهری بوده که در میان آثار باستانی کم سابقه است. این نقشه حاکی از وجود یک شبکۀ آبرسانی منظم در این شهر بوده است. همچنین کف معابر که همگی عرض 5/3 متر داشته اند، تماما با آجرهای مربع و منظم سنگفرش شده است. در فواصل سی و پنج متری بین معابر، دوسری واحدهای ساختمانی وجود دارند که هرکدام یک حیاط مرکزی دارد با اتاق و انبارهایی گرداگرد آن به صورت قرینه قرار دارند. علاوه بر این موارد، تپه دارای حصاری خشتی به قطر حدود 10 متر است که در فواصل معین دارای برج هایی عظیم است.

 این تپه دارای پیشینۀ پیوستۀ دو هزار و هفتصد ساله و هستۀ بنیادی شهر همدان است. پژوهشگران اروپایی که به ارزش فرهنگی و باستانی سرزمین ایران به ویژه خوزستان و فارس برده بودند، گروه هایی را به ایران فرستاده و جستجو و کاوش آن ها در هرگوشۀ ایران آغاز شده بود. سال های بسیاری بود که اروپایی ها در جستجوی هگمتانه و پایتخت پادشاهی مادها بودند. آن ها در نوشته های هرودوت و کتیبه های آشوری بارها نام کاخ های زراندود و سیم آذین شدۀ مادها را دیده بودند. شوش و تخت جمشید برای باستان شناسان، از مراکز شناخته شدۀ تمدن ایران در زمان های گذشته بود. اما همدان مقر مادها همچنان ناشناخته مانده بود.

طی چند سال خارجی ها و به ویژه کارشناسان موزۀ لوور که بیش ترین کاوش ها را در ایران در زمان قاجاریان داشتند، چندبار و در چندین نقطۀ همدان اقدام به کاوش و بیرون کشیدن آثار و سرقت آن ها کردند که این بی هماهنگی و بی کفایتی حاکمان محلی و دولت قاجار را نشان می دهد. برای بیش تر فرمانروایان یا پادشاهان شهرهای ایران تنها طلا و سکه های زر و سیم با ارزش بوده و سنگ و سفال ارزش چندانی نزد آن ها نداشته است.

مظفرالدین شاه قاجار طی یک قرارداد ننگین به مدت شصت سال امتیاز انحصاری کاوش های باستانی را در سراسر ایران به استثنای مساجد و امامزاده ها به دولت فرانسه می دهد و در مقابل تنها هم وزن اشیا بسیار باارزش زرین و سیمین یافت شده، پول طلا و نقره به قیمت روز مطالبه می کند. با این ناآگاهی سال ها بود که بیگانگان با کاوش هایی که تنها خود انجام می دادند و یا خرید ارزانِ اشیا از دلالان و عتیقه فروشان بسیاری از آثار فرهنگی با ارزش ایرانی را از کشور بیرون بردند. این آثار هم اکنون در موزه ها و یا کلکسیون های شخصی در اروپا و آمریکا نگه داری می شوند.

دمورگان در سال 1896 میلادی و به شکل جدی تر ژان هوسی در سال 1913 کندوکاو در تپۀ هگمتانه را که در آن زمان مسکونی بوده، آغاز می کنند.

در زمان نخست وزیری رضاشاه و با تلاش و پیگیری، قانونی وضع شد و دولت به کار پژوهشگران خارجی نظارت یافت.

از آن پس کندوکاوها شکل علمی تر به خود گرفت و هدف، تنها بیرون آوردن اشیا برای پر کردن موزه های خارجی نبود. خروج اشیا از کشور محدود شد و همزمان ثبت آثار تاریخی در انجمن آثار ملی آغاز شد. تپۀ هگمتانه به شمارۀ 28 در شهریور 1310 خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران جای گرفت. در سال 1324 تعدادی از آثار هگمتانه توسط دولت خریداری و به ایران بازگردانده شدند.

در سال های 48-1347 خرید خانه های واقع در محوطۀ باستانی کنونی و آزادسازی حریم تپه آغاز شد و طی سال های 1351 تا 1354 با ویرانی خانه ها فضا برای کاوش های علمی توسط کارشناسان ایرانی و با نظارت دولت آغاز شد. مدرسه ای که حوالی تپه قرار داشت، به موزۀ هگمتانه تبدیل شد تا به عنوان انباری برای نگه داری اشیا و آثار کهن تپه باشد و تا امروز بسیاری از آثار کهن کاوش شده از این تپۀ باستانی در این موزه محافظت شده اند.

 



اولین پایتخت ایران هگمتانه



مطالب مرتبط

هر وقت کارم داشتی تلفن کن
12 قانون عجیب ازدواج در خانواده سلطنتی
چهل سال تلاش برای حفظ زبان فارسی





نظرات کابران باهوک ریویو

پربازدید ها