خرید اینترنتی کتاب و نوشت افزار

چهل سال تلاش برای حفظ زبان فارسی

چهل سال تلاش برای حفظ زبان فارسی

چهل سال تلاش برای حفظ زبان فارسی

 

«تمام بهانه فرنگی‌ها در دست درازی به ممالک ما این است که شما از عهده به‌کاربردن نعمت‌های طبیعی برنمی‌آیید و آن را حرام می‌کنید. پس ما باید این کار را صحیح بکنیم. پس اگر خود مشرق زمینی‌ها این کار را بکنند، فرنگی‌ها چه حق فضولی دارند»                                                                                                                                                                       محمدعلی فروغی

در 29ام اردیبهشت 1314 بود که برای نخستین بار فرهنگستان ایران برای اصلاح و بهبود زبان و خط فارسی تاسیس شد. ریاست این فرهنگستان به عهدۀ محمدعلی فروغی(1254-1321) معروف به ذکاءالملک، نخست وزیر وقت بود. در طول مدت فعالیت او طرح های تازه ای در زمینۀ ادبیات ریخته شد، اصطلاحات علمی پدید آمد و زبان فارسی بهبود یافت. محمدعلی فروغی ادیب، روشنفکر، مترجم، فلسفه نگار، سیاستمدار، نمایندۀ مجلس و نخست وزیر ایران بود. پدرش محمدحسین فروغی مدرس مدرسۀ دارالفنون، ادیب و شاعر دورۀ قاجار بود. از فروغی پدر آثار ادبی بسیاری به جای مانده است. داریوش آشوری نویسندۀ معاصر در مورد ریاست فرهنگستان توسط محمدعلی فروغی می نویسد: «برپاییِ فرهنگستانِ زبانِ فارسی در این دوران یکی از کارهای بزرگی بود که فروغی سرپرستی کرد و بر آن ریاست داشت. فروغی ادیب و زباندان برجسته‌ای نیز بود و ذوق و هنر نویسندگی داشت و ایده‌های روشنی در باره ضرورتِ نوسازی زبان فارسی و راه و روشِ آن. یکی-دو نسلِ پیش از فروغی اگرچه ضرورتِ ساده‌سازی زبانِ نوشتار را دریافته بودند، اما هنوز نتوانسته بودند برایِ غنی‌سازیِ واژگانیِ این زبان در جهتِ  پذیرشِ مفهوم‌های علمی و آنچه مربوط به دستاوردها و شیوه زندگانیِ مدرن است، کارِ نمایانی بکنند.»

محمدعلی فروغی پس از تحصیل نیمه تمام در رشتۀ طب که خود او نبود امکانات را عامل اصلی می دانست، به سمت رشتۀ ادبیات و علم فلسفه رفت. چندسالی معلم خصوصی احمدشاه و مدرس دارالفنون و مدرسۀ علوم سیاسی بود. او شیفتۀ سعدی و فردوسی بود و وقتش را با نواختن سه تار و اغلب اوقات با تالیف و ترجمه پر می کرد. علاقۀ وافرش به خرید کتاب به قول خودش او را خانه خراب کرده بود. دزدی و غارت و گدایی را مشخصۀ حکومت قاجار می دانست. او و پدرش به ترویج روشنفکری و آزاداندیشی می پرداختند. نقش این دو مرد در مدرن سازی جامعۀ آن دوران ایران تا جایی پررنگ بود که نظارت بر متون درسی را نیز به عهده داشتند. نخستین کتاب آکادمیک اقتصاد در تاریخ مدرن ایران یا به عبارتی اولین کتاب درسی علم اقتصاد در ایران، کتاب «اصول ثروت ملل» است که به همت محمدعلی فروغی به چاپ رسیده است.

این کتاب که علم اقتصاد را به روشی نظام مند مطرح می کند، بسیاری از واژگان این علم را به زبان فارسی معادل سازی کرده است.

مجتبی مینوی، ادیب و مترجم سرشناس ایرانی در مقاله ای به مناسبت سی امین سال درگذشت محمدعلی فروغی از تاثیر خاندان فروغی در تمام دورۀ تحصیل و رشد و بالندگیِ خود نوشته و موفقیتش را قدردان آن ها بود. در زمان شکوفایی مارکسیسم، فروغی کوشید جامعۀ ایران را با دلایل مدرنیتۀ غرب آشنا کند. کتابی که در این زمینه منتشر کرد، تحت عنوان «سیر حکمت در اروپا» و در سه جلد نگاشته شده بود که برای سال ها مرجع اصلی ایرانیان برای شناخت فلسفۀ غرب بود. همچنین ترجمه ای که او از کتاب «گفتار در روش» دکارت به ثمر رساند، هنوز هم با گذشت حدود یک قرن کتابی ارزشمند است. تلاش او آموزش آهسته و صعود پیوسته از جهان قدیم به عصر مدرن و روشنگری بود. تلاشی که به واسطۀ آشنایی عمیق او با تاریخ غرب و  شناخت بنیادین از تاریخ و فرهنگ کشورش میسر شد.

از جمله اقدام هایی که محمدعلی فروغی برای کاشتن ریشه های فرهنگ ایران مدرن در ایران کهن با تسلطش بر ادبیات فارسی انجام داد،

تصحیح متون قدیمی گلستان و بوستان سعدی، تهیۀ نسخه ای از رباعیات خیام و نسخۀ گلچینی از شاهنامه برای دانش آموزان بود و همچنین بخشی از کتاب قانون ابن سینا را از عربی به فارسی برگرداند و بدین منظور در حین تلاش برای مدرن سازی کشور، می کوشید تا از کمرنگ شدن هویت کهن ایرانی نیز جلوگیری کند. او به تاریخ اهمیت خاصی می داد و آن را برای تکامل بشریت ضروری می دانست. او کسی بود که برای اولین بار درس تاریخ را به کتاب های درسی اضافه کرد و از آنجایی که چنین درسی تا پیش از آن وجود نداشت، خود مشغول تالیف آن شد. کتابی که سرمشق بسیاری از تاریخ نویسان پس از او شد. کتاب تاریخ پایۀ پنجم و ششمی که او تالیف کرده بود با این جمله آغاز می شد: «مملکتِ ما ایران است و ما ایرانی هستیم و پدران ما هم ایرانی بوده‌اند». تدوین این کتاب که همزمان با اوج نهضت مشروطه بود، روح وطن پرستی را در کالبد آموزش نسل جدید ایران زنده کرد. او برای زنده نگه داشتن و احیای زبان فارسی تلاش های بسیاری کرد که حفظ و ثبات آن در جامعۀ امروز را مدیون او هستیم.

 



سعدی شیرازی محمد علی فروغی فرهنگستان زبان فارسی








نظرات کابران باهوک ریویو