خرید اینترنتی کتاب و نوشت افزار

قدیمی ترین دانشگاه جهان؛ میراث ایرانیان

قدیمی ترین دانشگاه جهان؛ میراث ایرانیان

قدیمی ترین دانشگاه جهان؛ میراث ایرانیان

 

سال ها پیش نخستین دانشگاه ایران در اهواز و به دست شاپور اول ساخته شد. دانشگاه «جندی شاپور» که از نخستین دانشگاه های علمی جهان به شمار می رود، هم اکنون اما در حال نابودی است.

در دوران ساسانی شهر جندی شاپور مرکز استاد خوزستان بود که در زمان پادشاهی شاپور اول، به عنوان «پایتخت دولت ساسانی» شناخته می شد. دانشگاه جندی شاپوراز بهترین مراکز علمی زمان خود بود. این مرکز علمی با قدمتی بیش از 1750 سال، که اکنون تنها بقایای اندکی از آن در اطراف شهر دزفول بر جای مانده، با تایید یونسکو در نوامبر 2017 به عنوان قدیمی ترین دانشگاه جهان شناخته شد. از نکات قابل توجه سردر این دانشگاه است که به دستور شاپور اول، عبارت « علم برتر از زور بازو و شمشیر است» حک شده است که نشان از تمدن و فرهنگ ایرانیان از زمان های دور دارد.

نوشته های تاریخی حاکی از آن است که اردشیر ساسانی پس از رسیدگی به امور کشور علاقه فراوانی به کارهای علمی و ترجمه و تحقیق داشت. چنان که گزنفون مورخ یونانی نقل کرده است، اردشیر، هم در میدان نبرد و هم در محافل علمی فردی بی رقیب بوده و در دربار خود هزاران دانشمند داشته که ساعت ها با ایشان به بحث و مطالعه می پرداخته است.

به نقل از مورخان؛ در روزی که او در دربار خود به همراه دانشمندان مشغول ترجمه کتاب هایی از سانسکریت به پهلوی بود، فردی سراسیمه داخل می شود و خبر از هجوم اقوامی وحشی از شمال شرقی به داخل ایران می دهد. اردشیر به محض شنیدن این خبر کتاب را بر زمین می گذارد و شمشیر به دست خطاب به دانشمندان می گوید: «شما به کار خود مشغول باشید. اکنون زمان شمشیر زدنم فرا رسیده است. به زودی نزد شما باز خواهم گشت».

او همچنین اشخاصی را به هند، یونان، مصر و چین فرستاد تا کتاب و رساله هایی که در زمان اشکانیان و سلوکیان به آن سرزمین ها راه یافته و ترجمه شده بود، را جمع آوری و به ایران بازگردانند.

او در دوران شاهنشاهی خود بیش از هشتصد جلد کتاب از یونان، روم و سریانی را به همت دانشمندان آن زمان به زبان پهلوی برگرداند. وی همچنین گروهی از معماران و کارشناسان را به اسکندریه و روم و یونان فرستاد تا از مراکز آموزشی آنجا تحقیق به عمل آورند. اردشیر در فکر تاسیس یک مرکز آموزشی بزرگ بود. بنابراین مقدمات تاسیس دانشگاه را فراهم آورد تا همگان بتوانند از وجود دانشمندان و هزاران جلد کتاب ارزشمند برخوردار شوند. اما شوربختانه دیده از جهان فرو بست و این کار را به پسرش شاپور اول واگذار کرد. او در وصیت خود نوشته بود:.

 «شاید تو در زمان سلطنت خود بتوانی کشورهای زیادی را بگشایی و خود را بلندآوازه کنی؛ اما اگر می‎خواهی نام تو و دودمانمان جاودان شود، به تاسیس دانشگاهی که مقدمات آن را فراهم کرده‎ام، دل‎ ببند و تلاش کن تا رستگار شوی».

شاپور به توصیه پدر عمل کرد و پس از هفت سال تلاش سرانجام دانشگاه جندی شاپور به عنوان نخستین دانشگاه ایرانیان تاسیس شد و طبق گفته پدرش نام خود و خاندانش را جاودان ساخت و باعث افتخار و حرمت ایرانیان شد.

شاپور تا حدی به دانشگاه جندی شاپور عشق می ورزیده که در روز مصاحبه برای انتخاب اساتید دانشگاه، شخصا در آن جلسات حضور داشته است. چنانچه شرکت کنندگان در این آزمون قبول می شدند، در همان جلسه لباس استادی تنشان می کردند. ردایی بلند با آستین هایی فراخ و حاشیه دوزی شده که به وسیله شخص شاه بر تنشان پوشانده می شد. ابن سینا، خوارزمی، رازی و هزاران دانشمند دیگر دانش آموخته این دانشگاه بودند. شاپور اول همچنین اعلامیه ای در سراسر ایران پخش کرده مبنی بر اینکه هرکس که مشتاق باشد، می تواند به این دانشگاه بیاید و کسب علم کند. او برای دانشجویانی که در جندی شاپور مشغول تحصیل بودند، از خزانه کشور مقرری تعیین کرد تا آن ها با خیالی آسوده درس بخوانند. پنج سال پس از تاسیس دانشگاه، تعداد دانشجویان آن به پنج هزار نفر رسیده بود.

شکوه و وسعت این دانشگاه به دلیل کتابخانه آن بوده است. کتابخانه ای عظیم با 259 جلد کتاب که در همه اتاق ها کتاب هایی به زبان پهلوی، یونانی، سریانی و هندی وجود داشته است. ادوارد براون ایران شناس مشهور انگلیسی، گفته است، مشابه کتابخانه جندی شاپور در هیچ تمدنی وجود نداشت. جندی شاپور محلی برای تبادل اندیشه ها و افکار دانشمندان و محققان زمان خود بود.

این دانشگاه در اوج افتخار و عظمت بود که با حمله اعراب به تصرف آن ها درآمد. در دوره خلیفه های عباسی تا دو قرن بعد نیز به فعالیت های پزشکی خود ادامه داد تا اینکه پس از شش قرن بعد از مهاجرت اجباری دانشمندان، خدمات این مرکز علمی کاهش یافت.

هم اکنون به دلیل ساخت و ساز و حفاری های غیر مجاز و عدم نظارت اصولی، آسیب های جبران ناپذیری به این بنای ارزشمند تاریخی و شهری که جزو نخستین مناطق علمی جهان بوده، وارد شده است. امید است با تجدیدنظر و نگاهی به ارزش این بنای مهم علمی و تاریخی، طرح های حمایتی در جهت ترمیم و بازسازی آن به زودی در دستور کار قرارگیرد.

 



جندی شاپور اولین دانشگاه ایران شاپور اول








نظرات کابران باهوک ریویو